Dedinje

Dedinje se u turskim hronikama pominje još od XVI veka, kada su se na njemu nalazile tekije (islamski verski objekti u kojima su se okupljali derviši). Tekije su bile okružene bogatim vinogradima, pa se pretpostavlja ime Dedinje potiče od naziva dede, koji se davao starešinama derviša. Postoji i mišljenje da je ime srpskog porekla jer je ovaj kraj nazivan i Dedinim brdom, Dedijama i Dedinama. Početkom 20. veka ovde su postojala imanja Beograđana, ali je kraj doživeo punu urbanizaciju izgradnjom kraljevskog kompleksa. Blizina Kraljevskog dvora privukla je imućne Beograđane da ovde grade luksuzne vile i okruže ih bogatim vrtovima, pa je tako već početkom tridesetih godina prošlog veka ovaj kraj postao najotmenije beogradsko naselje, utonulo u bujno zelenilo, prednjačivši urednošću i čistoćom nad drugim delovima grada. Tokom 1930. godine pušten je u saobraćaj Bulevar kneza Aleksandra Karađorđevića (nekadašnji Bulevar mira), ukrašen drvoredima jablana i javora, sa stazama za pešake i konjanike. Svoju ulogu elitnog beogradskog naselja Dedinje će zadržati i u kasnijem periodu, budući da je nakon Drugog svetskog rata nekadašnji kraljevski kompleks ostao centralni reprezentativni objekat, u kome je bila i zvanična rezidencija Josipa Broza Tita.

Senjak

Senjak se nalazi na padini u podnožju Topčiderskog brda i jednog dela Bulevara Živojina Mišića. Ovaj nenaseljeni prostor postaje aktuelan u drugoj polovini XIX veka kada su, nakon velikog požara kalemegdanskog spremišta za seno, ovde premešteni beogradski senjaci, daleko od grada i opasnosti da dođe do velike štete ako se seno zapali. Naziv Senjak se ustalio i kada su krajem XIX veka senjaci premešteni na još udaljenije mesto, prostor preko puta današnjeg Karađorđevog parka. Nakon toga Senjak se ubrzano naseljava, a zbog lepog vidikovca na njemu niču vile bogatijih Beograđana okružene vrtovima, voćnjacima i vinogradima. Senjak je bio elitno naselje Beograda, a u godinama nakon Prvog svetskog rata ovu titulu oduzeće mu Dedinje.

Voždovac

Voždovac je u XIX veku bio pust teren koji se od Torlaka spušta ka Beogradu. Kako je tuda prolazio Kragujevački drum, beogradski trgovac Nikola Stefanović oko 1870. godine gradi mehanu, po kojoj se i kraj nazvao „kod Stefanovića mehane“. Voždovac svoj današnji naziv duguje samom voždu Karađorđu, čiji se šator na ovom prostoru nalazio tokom borbi za oslobađanje Beograda 1806. godine. Taj naziv ustaljuje se tek posle 1904. godine i povratka dinastije Karađorđević na vlast u Srbiji.

Ovaj kraj naseljavalo je uglavnom siromašnije stanovništvo: zanatlije, kovači, mlekari i fijakeristi, a prve javne građevine bile su škola i crkva podignuta prilozima Voždovčana. Nakon Prvog svetskog rata kraj dobija veći značaj, pa na njemu ubrzo niču brojni servisi za popravku automobila, zbog koga je jedan deo naselja prozvan Autokomandom. Između dva rata naselje beleži sve veći porast stanovništva, pa današnja ulica Vojvode Stepe postaje centar ovog kraja sa brojnim prodavnicama, zanatskim radnjama, kafanama i kovačkim radionicama. U tom periodu najveći problem je bila nepovezanost naselja i centra grada, što je rešeno proširenjem tramvajske pruge i stvaranjem linije do Slavije.

Čukarica

Čukarica je, kao i Banovo brdo, tokom XIX veka pripadala ataru sela Žarkovo. Godine 1840. opština ovog sela je na putu za Obrenovac otvorila mehanu i dala je u zakup kafedžiji Stojku Čukaru, po kome je ovaj kraj ubrzo i nazvan. U narednim decenijama ovaj pust kraj postaje industrijsko središte Beograda, budući da je bio na periferiji, a blizu reke. Izgradnja fabrika privlači radnike da se nasele na ovom prostoru, tako da ono vremenom postaje izrazito radničko naselje.

Radnici su se 1911. godine izborili da Čukarica postane zasebna opština, a deo beogradske opštine postaje dve decenije kasnije, nakon čega počinje njena ubrzana urbanizacija, izgradnja pijace, crkve, kaldrmisanje ulica i povezivanje sa centrom grada tramvajskom linijom Knežev spomenik-Čukarica.

Banovo brdo

Banovo brdo se u tursko vreme zvalo Golo brdo, a postojao je i naziv Ordija, što na turskom znači vojska. Današnje ime dobilo je po Matiji Banu, profesoru, književniku i diplomati koji je 1844. godine došao u Beograd, zavoleo ga i u njemu ostao do smrti. Njegov doprinos kulturnom razvitku Srbije je veliki, a kako je bio redak intelektualac, vrlo vispren i rečit, država ga je slala u delikatne diplomatske misije.

Kuća Matije Bana se nalazila u Gospodskoj ulici (današnja Brankova) i bila je stecište kulturnog i političkog života Beograda. Kako mu se okolina Beograda veoma dopadala, Matija Ban odlučuje da kupi imanje na Golom brdu sa koga se pružao predivan vidik na Savu, Dunav, Zemun, Beograd, Frušku goru i sremska sela. Na tom imanju Ban je izgradio letnjikovac u šumadijskom stilu kao i okućnicu u vidu vajata, mutvaka, mlekare, kačare i sličnih objekata. Oko njih je zasadio vinograd i voćnjak, a vrt letnjikovca bogato ukrasio biljkama donesenim iz Dubrovnika i sa grčkih ostrva. Naziv Banovo brdo ovaj kraj dobio je još za Banovog života, i zadržao ga i nakon što je imanje stradalo u borbama za Beograd tokom Prvog svetskog rata. O borbama koje su se vodile baš na prostoru gde se okvirno nalazio posed Matije Bana nekada je svedočilo nemačko vojno groblje, koje je devastirano u godinama nakon Drugog svetskog rata.

Karaburma

Karaburma se prvobitno nazivala Kajaburma. Naziv je nastao od turskih reči kaja (stena) i burun (nos, rt) pa bi prema tome Kajaburma značila stenoviti rt. U prvoj polovini XIX veka ovde se nalazio prostor za vežbanje konjanika beogradskog vezira, dok je obradivo zemljište korišćeno za uzgajanje bostana. Kasnije će Karaburma postati gradsko gubilište, pokraj koga je niklo groblje pogubljenih osuđenika. Na posebnom delu ovog prostora vršena je egzekucija nevernih žena, pa se on nazvao Rospi Ćuprijom, što bi u prevodu sa turskog značilo most kurvi. Naselje se najpre formiralo oko današnje Bogoslovije, a nakon Drugog svetskog rata se planski gradi stambeno radničko naselje koje dobija naziv Nova Karaburma.

Viline vode

Viline vode se nalaze u neposrednoj blizini Pančevačkog mosta, na samoj obali Dunava. Tu se oduvek nalazilo gradsko smetlište, a nakon Prvog svetskog rata formiralo se divlje naselje siromašnijih Beograđana, prvenstveno onih koji su poslom bili vezani za reku – lađara i ribara. Poreklo naziva vezano je za podzemne izvore koji su se iznenada pojavljivali, ali isto tako i nestajali, odnoseći sa sobom nepažljive kupače. Narodna mašta brzo je našla odgovor na ovu pojavu, pa je tako nastala legenda da u tim podzemnim vodama žive vile koje odnose sa sobom one koji im remete mir. Danas je ovo jedan od najprometnijih delova Karaburme.

Marinkova bara

Marinkova bara je dobila naziv po izvesnom Marinku u čijem je posedu bilo ovo zemljište, kao i šuma na čijem se mestu danas nalazi Centralno groblje. Prostor obrastao trskom i vodom je početkom dvadesetih godina prošlog veka počelo naseljavati siromašno stanovništvo. Kuće su građene od slabog materijala, pa su se rušile svaki put kada su se izlivali okolni potoci. Iz svih tih razloga naselje je bilo jedno od najnezdravijih u Beogradu, sa velikim brojem obolelih od tuberkuloze. Urbanizacija je počela tridesetih godina kaldrmisanjem Zaplanjske ulice, dizanjem javnih česmi i sprovođenjem električnog osvetljenja. U to vreme stanovnici ovog kraja su ga zvali Predgrađe Petra Mrkonjića, ali se ovaj naziv nije održao do danas. Pseudonim Petar Mrkonjić je koristio (budući) kralj Petar Karađorđević tokom Bosansko-hercegovačkog ustanaka (1875-1878).

Profesorska kolonija

Profesorska kolonija je formirana na inicijativu dekana Filozofskog fakulteta Vladimira K. Petkovića. Izgradnja naselja je počela 1926. godine kada su profesori Beogradskog univerziteta za ovu namenu uzeli kredit od Uprave fondova. Urbanistički plan radili su profesori Tehničkog fakulteta, a neke od kuća projektovali su sami vlasnici, poput čuvenog matematičara Milutina Milankovića. Naselje je bilo bogato zelenilom, svaka kuća je imala baštu sa cvećem, ulice su bile bogate drvoredima, dok je mirnoća kraja omogućavala učenim stanovnicima uslove za stvaralački rad.

Prokop

Prokop je uvala nastala veštačkim putem koja se nalazi u neposrednoj blizini Hajd parka i Muzeja Jugoslavije. Zemljište je nekada pripadalo kraljici Nataliji Obrenović, a otkupljeno je zbog dobrog kvaliteta zemlje, koja je zbog svoje čvrstoće, bila pogodna za nasipanje Bare Venecije, danas prostora oko Železničke stanice na Savskom trgu. Prokopom je u narednim godinama niklo divlje naselje, što je ohrabrivala činjenica da je udaljeno od centra grada i zaklonjeno od očiju policije. Naselje je postojalo sve do početka sedamdesetih godina prošlog veka, kada je na ovom prostoru počela izgradnja nove železničke mreže i stanica.