Najstarija kuća

Najstarija kuća u Beogradu se nalazi u ulici Cara Dušana broj 10 i danas se nalazi pod zaštitom države kao spomenik kulture. Gradnja najstarije sačuvane zgrade u Beogradu počela je 1724. i završila se 1727. godine u baroknom stilu, za vreme austrijske vladavine Beogradom 1718—1739, graditelj je bio Švajcarac Nikola Doksat de Morez, inženjer i pukovnik austrijske vojske koji je imao zadatak da obnovi i ojača Kalemegdansko utvrđenje po naređenju princa Virtenberkškog.

Graditelj Nikola Doksat de Morez tragično je nastradao podno zidina Kalemegdana, pošto su ga austrijske carske vlasti optužile za veleizdaju i pogubile. Ispred kuće je tramvajska stanica.

Pored ove, do tridesetih godina dvadesetog veka postojale su još dve zgrade izgrađenje u istom periodu, ali su u međuvremenu srušene. Zgrade su bile povezane podrumima i navodno lagumima sa tunelom ka tvrđavi, a ovaj objekat je bio drugi po redu u nizu od prvobitno izgrađenih sedamobjekata rezidencijalnog karaktera.

Podrum se proteže dužinom celog placa ispod cele kuće. Svodovi u kući su napravljeni lučno. Podrum je takođe napravljen lučno sa svodovima i garantuje stabilnost celog objekta već skoro 300 godina. Najviša tačka podruma je četiri metra, a nivo dunavske vode se, po merenju Pijazovog bunara, nalazi pet metara od donjeg nivoa podruma. Zgrada se pominje kao kuća i radionica uglednog varošanina, remenskog majstora Elijasa Flajšmana, koji je bio i savetnik u opštinskom veću.

Nema mnogo podataka dostupnih javnosti o promenama vlasnika, ali se zna po svedočenju sa fotografija da se u prizemnom delu zgrade uvek obavljala neka zanatska delatnost od kada se Austrougarska monarhija povukla iz Beograda u XVIII veku. Do skora je u ovoj kući bila pekara, inače svojevremeno prva radnja koja je u SFRJ počela sa 24-časovnim radnim vremenom 365 dana godišnje, a njen vlasnik, Beograđanin Đorđe A. Ilić (1947—2004), bio je saradnik Radovana Karadžića, osnivač i prvi predsednik unije pekara, prvog esnafskog udruženja takve vrste od 1945. godine, koje je poznato po svojim nesebičnim doprinosima i pomoći najugroženijima. Od februara 2008. godine, u prizemlju zgrade se ponovo nalazi pekara-picerija.

Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditPrint this pageEmail this to someone

Narodna biblioteka Srbije

Narodna biblioteka Srbije osnovana je 1832. godine, zahvaljujući Jevremu T. Obrenoviću, pokloniku pismenosti i prosvećenosti. Stvaranje Biblioteke počelo je u skromnoj knjižari Grigorija Vozarovića, u kući pored Hećim-Tomine kafane, danas poznate kao „Kod znaka pitanja”, gde su se uz Vuka Karadžića okupljale najznamenitije ličnosti tog vremena.

Narodna biblioteka je raspolagala fondom od oko 300.000 knjiga, 1.390 rukopisnih knjiga, povelja i drugih spisa – više od sto na pergamentu iz XII, XIII, XIV veka i kasnije. Biblioteka je imala i zbirke turskih rukopisa, više od 200 starih knjiga štampanih od XV do XVII veka, starih karata, gravira, slika, novina. U njoj su bile sabrane knjige štampane u Srbiji od 1832. godine, kao i one štampane u susednim zemljama, ali i kompletne biblioteke Vuka Stefanovića Karadžića, Lukijana Mušickog, Đure Daničića, P. M. Šafarika i drugih. Jedina rukopisna knjiga iz Narodne biblioteke Srbije, koja nije spaljena 6. aprila, 1941. godine je „Zbornik srpskih žitija i hilandarski tipik”, koji je ispisao grešni taha monah Marko, a to je ujedno i jedina sačuvana rukopisna knjiga iz predratnog fonda NBS.

Dolaskom Karađorđevića na vlast, za upravnika je postavljen dr Milovan Spasić, učeni i vredni državni službenik, koji je 21. februara 1845. godine precizno zabeležio da biblioteka poseduje 1.421 delo, od čega 202 srpske, 238 ruskih i drugih slovenskih knjiga, 638 nemačkih, 343 rimske i engleske. Prvog bibliotekara Filipa Nikolića dobila je 1853. godine, čime je započeto srpsko bibliotekarstvo kao posebna delatnost. Nasledio ga je Đura Daničić, koji je ozvaničio naziv Narodna biblioteka, a 1863. godine upravnik Janko Šafarik je uspeo da Biblioteku preseli u Kapetan Mišino zdanje, gde je bilo mnogo boljih uslova za rad. Stojan Novaković je Zakonom o pečatnji iz 1870. uspeo da se izbori za to da Biblioteka od svakog štampanog spisa dobije po tri primerka.

Zgrada je pogođena zapaljivim bombama 6. aprila 1941. godine i u prvom naletu bombardera izgorela je do temelja, a sa njom i fond od pola miliona svezaka, zbirka od 1.424 ćirilskih rukopisa i povelja od XII do XVII veka, kartografska i grafička zbirka od 1.500 brojeva, 400 naslova časopisa, 1.800 naslova novina i stare štampane knjige. Posle oslobođenja u aprilu 1946. godine Biblioteka se seli u zgradu bivšeg hotela „Srpska kruna” na kraju Knez Mihailove ulice, da bi se 27 godina kasnije uselila u prvo namensko zdanje u Karađorđevom parku na Vračaru.

Biblioteka je u velikoj meri napredovala kada je kompletna građa digitalizovana, a taj proces je započet još pre tri decenije. Bio je to bitan napredak za Biblioteku, jer je na taj način postala dostupna velikom broju ljudi. Osnivanjem servisa KoBSON 2001. godine obezbeđen je pristup do više od 35.000 inostranih naučnih časopisa i više od 20.000 knjiga. Čitaoci putem Interneta mogu da dobiju informaciju o svakoj publikaciji iz 125 biblioteka u zemlji. Narodna biblioteka je ostala simbol srpske kulture, nauke, trajanja i neprekidnog procesa stvaranja i prilagođavanja savremenim trendovima.

U februaru 2013. godine, predsednik Srbije Tomislav Nikolić je pozvao Vladu Srbije, Grad Beograd i pojedince da bez odlaganja pokrenu obnovu zdanja na Kosančićevom vencu, gde se nekada nalazila ta biblioteka, koja je uništena u bombardovanju 6. aprila 1941. godine. Predsednik Srbije je sa zadovoljstvom prihvatio poziv da bude pokrovitelj.

Predsednik fondacije Narodne biblioteke Srbije književnik Aleksandar Gatalica je rekao da se u depoima NBS nalazi čitavo sećanje Srpskog naroda. On je napomenuo da se u Narodnu biblioteku Srbije već 181 godinu sliva sve što je naučeno, napisano i odštampano, a vrednost kolekcija prevazilazi iznos čitavih deviznih rezervi Republike Srbije. Gatalica je rekao da su depoi Narodne biblioteke kompletno puni i apelovao je na pomoć celog društva. On je rekao da svojim potomcima treba da ponudimo sva znanja i da Kosančićev venac, koji predstavlja „mesto smti knjige”, pretvorimo u mesto njenog novog života.

Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditPrint this pageEmail this to someone

Palata Albanija

Palata „Albanija“ je zgrada u središtu Beograda na uglu Kolarčeve i Knez Mihailove ulice. Izgrađena je na osnovu konkursnog projekta Branka Bona i Milana Grakalića iz 1938. godine. Objekat je završen 1939. godine prema projektima Miladina Prljevića i konstruktora inženjera Đorđa Lazarevića. Dugo je bila najviša zgrada, dominirajući objekat moderne arhitekture na grebenu Beograda i visinski regulator prostorne kompozicije duž čitavog poteza TerazijeSlavija.

Dobila je naziv po istoimenoj kafani koja se nalazila na mestu današnje palate, a bila je podignuta oko 1860. godine. Kafana je srušena 17. oktobra 1936. godine da bi dve godine kasnije bio raspisan konkurs za izgradnju višespratnice na tom mestu. Rušenje kafane koja je bila omiljeno mesto mnogih beograđana uprkos svojim lošim uslovima i ruiniranom izgledu izazvalo je negodovanje mnogih, međutim, početak gradnje oblakodera izazvao je nevericu i sumnju. Palata je bila čudo neviđeno u to vreme.

Palata „Albanija“ ima 13 nadzemnih i četiri podzemna sprata, visoka je 53 metra i ukupne je površine od 8.000 kvadratnih metara. U vreme izgradnje bila je najviša zgrada jugoistočne Evrope. Izgradnja „Albanije” je započeta 16. jula 1938, a završena 20. oktobra 1939. godine. Od tada do danas nije razjašnjeno ko je autor ovog tada najvećeg oblakodera na Balkanu.

Palata je bila pogođena bombom tokom savezničkog bombardovanja u Drugom svetskom ratu, ali nije pretrpela veće oštećenje. Godine 1983. proglašena je za kulturno dobro od velikog značaja.

Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditPrint this pageEmail this to someone

Hotel Balkan

Sedamnaest godina nakom izgradnje prvog hotela, sagrađen je jedan od najpoznatijih beogradskih hotela koji radi i danas – Hotel Balkan. Tradicija hotela Balkan duga je skoro 150 godina. Sagrađen je na Terazijama 1860. kada je glavni stil u arhitekturi Beograda bio romantizam u vreme kada nije bilo značajne zgrade osim samog hotela. Jedan od prvih vlasnika bio je Golub Janić, a njegova udovica Bosiljka pred smrt je poklonila celu zgradu Srpskoj kraljevskoj akademiji. Hotel je projektovao poznati beogradski arhitekta inženjer Andrija Vuković.

Najstariji podaci o hotelu potiču iz 1876., kada je poznati Garibaldinac Đuzepe Barbaneti Brodano stigao u Beograd. Po dolasku on nije mogao da nađe mesto gde da provede noć, nakon dužeg lutanja prenoćište je našao u hotelu Balkan i ostavio je zapis:

– Ime je veličanstveno i spoljašnjost je odgovarajuća. Tokom boravka u kafani hotela, za stolom ispod drveta, svaki dan sam uživao ispijajući odličnu domaću kafu koja je bila bolja od kafe u Italiji ili Austriji.

U beogradskom turističkom vodiču iz 1896., hotel Balkan je bio zaveden kao hotel treće kategorije, pogodan za sve klase, sa 12 soba i cenom između dva i šest dinara po sobi. Stari hotel Balkan srušen je 1935. godine, a na istom mestu sagrađen je novi, pod istim nazivom koji i dan-danas stoji na istom mestu i ima dugu istoriju i mnogobrojne goste iz svih delova sveta.

Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditPrint this pageEmail this to someone

Kalmički dom

Malo je poznato da se jedan od prvih budističkih hramova u Evropi, takozvani Kalmički dom, nalazio upravo u Beogradu, i to između 1929. i 1940. godine. Previranja u svetu u prvoj polovini XX veka dovela su do raseljavanja i preseljenja čitavih etničkih grupa. Tako se između 1920. i 1944. godine u Beogradu našao veliki broj Kalmika. Kalmici su, inače, zapadnomongolski narod koji pretežno živi u Kalmikiji u Rusiji, na obali Kaspijskog jezera.

Prvi Kalmici, izbeglice stigli su u Srbiju početkom aprila 1920, a do kraja 1923. bilo ih je između 450 i 500. Većinom su se naselili u Beogradu, odnosno u prigradskom selu Mali Mokri Lug. U početku su izazivali opštu radoznalost, i Beograđani su ih zvali Kinezima.

Sa izbeglicama je u Srbiju stiglo i nekoliko sveštenika. Svoje prvo svetilište osnovali su u septembru 1923, u dve iznajmljene sobe u ulici Vojislava Ilića broj 47, kući koja i danas postoji. Hram je izgrađen na zemljištu koje im je dao beogradski industrijalac Miloš Jaćimović, a svečano osvećenje hrama, tada jedinstvenog u Evropi, obavljeno je 12. decembra 1929. godine. Ubrzo po izgradnji, hram je postao obeležje Beograda i jedna od njegovih znamenitosti. U Vodiču kroz Beograd objavljenom 1930. godine nalazi se odrednica o hramu, a godinu dana kasnije ulica u kojoj se hram nalazio dobija novo ime: Budistička (danas Budvanska).

Prilikom proslava većih budističkih praznika dolazili su i Kalmici iz drugih delova Srbije. U hramu su držani časovi kalmičkog jezika i budističke veronauke. Preko poslanika Japana u Bukureštu, iz Tokija je stigao veliki bronzani kip Bude, čije je osvećenje izvršeno 25. marta 1934. godine. Nakon nekog vremena i gradske vlasti su počele novčano da pomažu budističko sveštenstvo. Pomoć gradske vlade im je ukinuta 1942, kao osobama nesrpske nacionalnosti.

U borbama za oslobođenje Beograda 1944, hram je delimično porušen. Iste godine, kolonija Kalmika je prestala da postoji jer su njeni članovi izbegli u Nemačku i kasnije SAD. Posleratne vlasti su smatrale da je beogradski budistički hram izgubio razlog za postojanje, pa su 1950. srušili kupolu, a prizemlje pretvorili u dom kulture. Kasnije je u toj zgradi prostorije imao Socijalistički savez radnog naroda. Na kraju je zgradu preuzela radna organizacija „Budućnost“, koja je hram porušila, a na njegovim temeljima podigla dvospratnu zgradu u koju je uselila svoj servis „Hlađenje“.

Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditPrint this pageEmail this to someone

Diskoteka

Poznato je da Beograd važi za mesto ludog i nezaboravnog provoda. Ono što je malo poznato je činjenica da je srpska prestonica bila takvo mesto u vreme kada su diskoteke imali još samo Pariz, London, Milano i… Beograd! Za sve one koji su želeli da u tami disko kluba igraju, 1967. godine, od severa Italije do krajnjeg istoka Rusije, postojalo je samo jedno mesto – ulica Lole Ribara br. 17 – diskoteka „Kod Laze Šećera”.

Danas se ta ulica zove Svetogorska. Na broju 17, odmah pored pozorišta Atelje 212, u podrumu kuće koja je pripadala Jevremu Grujiću, srpskom političaru i ministru, otvorena je prva diskoteka na čitavom Balkanu. Posle godinu dana rada zatvorena je, jer je „kvarila naprednu socijalističku omladinu”, kako su pisale tadašnje novine.

Prvi beogradski „disko” bio je mesto koje je u mnogome pomerilo standarde. Tu su i devojke mogle da izlaze same, da igraju i dobro se provedu, a sve po uzoru na mesta koja su u to vreme u Evropi imali još samo Pariz, London i Milano. Diskoteka „Kod Laze Šećera”, nazvana tako po njenom vlasniku, potomku Jevrema Grujića, bila je napravljena da liči na „Kastel”, čuvenu parisku diskoteku koja i danas spada u jedno od najekskluzivnijih mesta u gradu svetlosti.

Ipak, ni Beograd nije zaostajao – u tami prestoničkog diska, koliko god to neverovatno zvučalo, mogli su se sresti Šarl Aznavur, Alen Delon, Omar Šarif, Džuli Kristi, Džudi Denč… Ploče sa hitovima uz koje je omladina igrala stizale su iz Londona i Pariza, a neki danas muzički klasici „overili” su plesni podijum mnogo pre evropskih muzičkih centara.

Diskoteka „Kod Laze Šećera” imala je „uzorno” radno vreme – otvarala se u 18.30, a poslednje goste ispraćala pola sata posle ponoći. Kako u to vreme privatno vlasništvo nije postojalo, radila je „pod pokroviteljstvom” košarkaškog kluba „Crvena zvezda”.

Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditPrint this pageEmail this to someone

Stari dvor

Palata srpske dinastije Obrenović je sagrađena između 1882. i 1884. godine prema projektu Aleksandra Bugarskog u maniru arhitekture akademizma XIX veka. Ova građevina je napravljena za potrebe novoformirane Kraljevine Srbije na čelu sa kraljem Milanom Obrenovićem s namerom da prevaziđe sve dotadašnje rezidencije srpskih vladara. Nakon rekonstrukcija, posle teških oštećenja tokom oba svetska rata, izgled Dvora je prilično izmenjen u odnosu na prvobitni.

Po spoljašnjem izgledu, zgrada je među najlepšim ostvarenjima akademske arhitekture Srbije XIX veka. Najbogatije je obrađena fasada prema bašti. Na njoj su najkarakterističniji motiv karijatide u visini prvog sprata. Karijatide se ponavljaju i na fasadi prema Ulici kralja Milana, a ispod njih je niz dorskih stubova.

Iz Centralnog hola najpre se ulazi u Crveni salon u kome će verovatno najviše pažnje privući „Portret devojke”, koji je 1862. naslikao Đura Jakšić. S leve strane, kod ulaza u Žuti salon izložen je faksimil pisma pape Jovana VIII od 16. aprila 878. godine – najstarijeg pisanog dokumenta u kome se pominje slovensko ime Beograd. U sledećem Žutom salonu nekoliko je izuzetnih slika – Save Šumanovića, Jovana Bijelića, Petra Lubarde, Miodraga-Bate Mihajlovića, Ljube Laha, Jovana Zonjića, Peđe Milosavljevića, Petra Omčikusa i Vase Pomorišca, kao i skulpture u drvetu Riste Stijovića. Iz Žutog salona ulazi se u Svečanu salu, balsku dvoranu, iz koje može da se izađe na terasu. Enterijer Salona 19. veka uredio je Muzej grada Beograda u duhu vremena kada je Stari dvor nastao.

U periodu od 1903. do 1914. godine Stari dvor je rezidencija dinastije Karađorđević. Od 1919. do 1920. u njemu su se održavale sednice privremene Narodne skupštine, a sve vreme do 1941. dvorske zabave i prijemi visokih stranih gostiju. Preuređivanje po završetku Drugog svetskog rata trajalo je do 1947, a od tada su u Dvoru bili Prezidijum Narodne skupštine, zatim Vlada FNRJ, Savezno izvršno veće, a od 1961. Skupština grada Beograda. Danas se u Starom dvoru nalazi Skupština grada Beograda i kabinet gradonačelnika.

Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditPrint this pageEmail this to someone

Sport u Beogradu

1908. godine osniva se Prvo atletsko i hrvačko društvo ‘Dušan Silni Beograd’. Iz njega su kasnije nastala druga društva: rvačko, boksersko, mačevalačko, društvo za dizanje tegova i dr. Izvršilo je veliki uticaj na razvoj sporta u gradu.

Sledeće, 1909. godine, održane su prve motociklističke trke u organizaciji Prvog srpskog velosipedskog društva. Trke su održane na relaciji Niš-Beograd. Prve auto-moto trke su održane 1923. godine na Banjici uz pokroviteljstvo kralja Aleksandra Karađorđevića, na mestu današnjeg stadiona FK Rad.

10. februara 1910. je osnovan Srpski olimpijski klub sa zadatkom i programom da olakša osnivanje viteških i sportskih društava i klubova, da priređuje zemaljske svetske i medjunarodne utakmice, da moralno i materijalno, delom i savetom, pomaže viteška društva i potpomaže razvoj sporta u Srbiji. Srpski olimpijski klub je 1912. godine prerastao u Srpski olimpijski komitet i iste godine je primljen u MOK (Međunarodni olimpijski komitet). 2. maja 1910. u organizaciji Srpskog olimpijskog kluba priređena je prva Velika pešačka utakmica (maraton) od Obrenovca do Beograda sa ciljem u Košutnjaku. Uz odličnu organizaciju utakmica je održana u prisustvu vlade, dvora, diplomatskog kora, Beogradskog garnizona, mnoštva građana i oko 600 gostiju iz Makedonije. Od 97 takmičara na cilj je prvi stigao Aleksandar Popović, knjižar iz Beograda. Iste godine je u Donjem gradu održan i prvi srpski svesokolski slet uz učešće Sokola iz Češke, Slovačke, Dalmacije, Bosne i Hercegovine, Makedonije, Kosova i Junaka iz Bugarske.

1911. godine je održana prva plivačka utakmica (maraton) poviše železnickog mosta na Savi.

24. aprila 1927. svečano je otvoren prvi pravi stadion u Beogradu – stadion FK Jugoslavije. Podignut je za 25-30.000 gledalaca sa velikim pokrivenim tribinama i ograđenim betonskim zidom. Posedovao je i lakoatletsku stazu i poseban teren za treninge. Tada su prvi put uvedeni reflektori na jednom fudbalskom igralištu. Danas se na tom mestu nalazi stadion FK Crvena Zvezda.

1936. je podignuta u Košutnjaku kraj Beograda skakaonica za skokove do 40 metara po projektu inžinjera Bloudeka, konstruktora skakaonice na Planici. Zbog neodgovarajućih vremenskih prilika i nedovoljnog interesovanja nije nikada korišćena za smučarske skokove. Uništena je tokom Drugog svetskog rata. Iste godine izgrađena je i skakonica na Avali za skokove do 20 metara ali je i ona odigrala skromnu ulogu u razvoju smučarskih skokova jer su je uglavnom koristili pojedinci neorganizovano.

3. septembra 1939. održan je prvi Gran pri u Beogradu, najveća auto-moto trka u svetu po klasama (danas Formula 1). Trke su se održale oko Kalemegdana uz prisustvo 80.000 gledalaca a pobednik je bio Italijan Nuvolari. Zanimljivo je da su to bile jedine trke u svetu održane za vreme Drugog svetskog rata koji je počeo dva dana ranije.

5. januara 1947. je odigrana prva utakmica između Partizana i Crvene Zvezde na stadionu S.D. Jugoslovenske armije, na temperaturi od -19° C, u prisustvu 4.000 navijača. Ostaće zapamćena kao najuzbudljivija i najdramtičnija utakmica ikada odigrana. Prvi strelac na derbiju bio je Jovan Jezerkić (CZ) u 12. minutu koji je na toj utakmici postigao i het-trik (12, 25 i 54. minut). Ovom utakmicom započelo je višedecenijsko rivalstvo dva kluba, navijači su se podelili u dva tabora a utakmica između Partizana i Crveze Zvezde prerasla je u našu najvažniju fudbalsku instituciju – Večiti derbi.

1954. je otvoreno prvo veštačko klizalište na Tašmajdanu a 30. maja 1973. je održano finale najvećeg fudbalskog klupskog takmičenja u Evropi, Finale Kupa šampiona u fudbalu Ajaks-Juventus (1:0).

Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditPrint this pageEmail this to someone

Beogradski aerodrom

18. decembra 1910. izvršeni su prvi uspeli letovi avionom. Na letelištu na Banjici sleteo je avionom Farman ruski pilot Maslenikov. 1911. godine proizveden je prvi komercijalni avion u radionici Mihaila Marcepa koji je prodat Komitama u Beogradu maja 1912. 1924. godine otpočela sa radom prva srpska fabrika aviona “Živojin Rogožarski A.D.” u Knez Danilovoj ulici. Proizvela je nekoliko tipova aviona a najznačajniji je bio lovac IK-3 koji je svrstavan u najbolje avione tog vremena. Fabrika je radila punim kapacitetom sve do bombardovanja Beograda 1941. godine.

9. januara 1911. je održan prvi aeromiting u Beogradu koji se završio tragično po mladog slovenačkog pilota Edvarda Rusjana. Dok je leteo iznad Beograda, snažna košava zanela je njegov avion i bacila ga na bedeme Beogradske tvrđave. Edvard Rusjan je postao prva žrtva vazduhoplovstva u Srbiji.

1. aprila 1922. osnovan je Aero-klub na inicijativu solunskih avijatičara. Predsednik je bio knez Pavle a potpredsednik Tadija Sondermajer, pionir vazduhoplovstva. 25. marta 1923. Beograd je prvi put uključen u sistem međunarodnog vazdušnog saobraćaja. Avioni kompanije Franko-Rumen sleteli su na pančevački aerodrom na liniji Pariz-Istanbul. 9. septembra iste godine poleteo je prvi avion na redovnoj noćnoj liniji za Bukurešt. To je bio prvi noćni komercijalni let u istoriji svetskog vazduhoplovstva. Kompanija Franko-Rumen se odlučila na ovo iz praktičnih razloga. Bio je to jedini način da njihov avion na liniji Pariz-Beograd-Bukurešt-Istambul stigne na poslednje odredište pre nego, u to vreme famozni luksuzni voz, Orijent-ekspres koji je u isto vreme polazio iz Pariza na istoj destinaciji ali se, naravno, kretao i noću.

16. oktobra 1923. osnovana turistička agencija Putnik, prva u nas i jedna od najstarijih u Evropi.

25. januara 1927. osnovano je prvo Društvo za vazdušni saobraćaj – Aeroput, koje je uspešno radilo do početka Drugog svetskog rata. Odlukom nemačkog zapovednika za Srbiju likvidirano je 1943. godine. Maja 1927. otvoreno je zdanje prvog civilnog pristaništa – Aerodrom Beograd. Zdanje je podignuto na terenu današnjeg Novog Beograda. Sa Aerodroma Beograd (čiji su ostaci vidljivi i danas) poslednji avion je poleteo 1962. godine.

15. februara 1928. je otvorena prva vazdušna linija domaćeg saobraćaja Beograd-Zagreb. Avioni Potez 29 društva Aeroput poletali su sa prvog stalnog civilnog pristaništa – Aerodroma Beograd.

Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditPrint this pageEmail this to someone

Gradski saobraćaj

Krajem 19. veka, kada je Beograd više ličio na tursku kasabu nego na evropsku metropolu, konjska zaprega je na trasi od Kalemegdana do Slavije, putem na kome danas uopšte ne postoje šine, povukla prvi prestonički tramvaj. Bilo je to 14. oktobra 1892. godine, linija je, prigodno, ponela broj 1, a jedan vagon u koji je mogao da stane mali broj Beograđana vukla su dva konja.  Te davne 1892. godine Beograd je bio jedan od prvih gradova sveta koji je uveo tramvaje. Pre Beograda, „konjski tramvaj“ su imali samo Njujork, Pariz, London i Berlin. Prva trasa je bila dugačka 2.300 metara, a konji su “beogradsku varošku železnicu“ vukli od Kalemegdana, preko Ulice Vase Čarapića, do Pozorišnog trga (današnjeg Trga republike), zatim kroz Knez Mihailovu, i preko Terazija ka Slaviji. Radilo je osam tramvaja koji su saobraćali na svakih desetak minuta, a Beograđani, iako u prvo vreme nepoverljivi, brzo su se navikli na ovu “novotariju” i rado koristili pogodnosti novog prevoznog sredstva. Napredak se brzo nastavio – električni tramvaj zamenio je konje na beogradskim ulicama već 1894. godine, a prva linija električnog tramvaja vozila je za Topčider. I opet, Beograd je išao ispred sveta – srpska prestonica je navodno bila treći grad u Evropi koji je uveo električni tramvaj, posle Frankfurta i Ciriha, a pre Berlina, Londona i Pariza.

Pojava prvog taksi vozila u gradu vezuje se uz ime Beograđanina Andre Ristića. Kao prvi zvanični zastupnik jedne automobilske firme u Beogradu (nemački N.A.G.) jedan od uvezenih modela Ristić je 1911. godine izdvojio za osnivanje prvog taksija. Vozilo je bilo propisno obeleženo taksi tablicama i stalno je bilo parkirano između Balkana i Moskve. To je ujedno bila i prva taksi stanica u gradu.

1925. godina je označena kao prvi pokušaj uspostavljanja autobuskog saobraćaja u gradu. Uprava tramvaja i osvetljenja pustila je u saobraćaj dva autobusa na relaciji Slavija-Avala. Ova linija je uglavnom bila izletničkog karaktera. Redovan autobuski saobraćaj počeo je tek polovinom 1929. Prva redovna linija bila je na relaciji KalemegdanTerazije-Savinac. 1935. je uvedena prva autobuska linija za Zemun preko novoizgrađenog savskog mosta.

1. maja 1947. se pojavio prvi trolejbus na prvomajskoj paradi u glavnom gradu. Prva linija KalemegdanSlavija otvorena je 12. juna iste godine. U vozni park GSP-a 1961. godine stižu prvi Lejlandi od ukupno 160 autobusa ovog tipa. Čuveni engleski autobusi prevozili su Beograđane do sredine sedamdesetih godina kada su zamenjeni domaćim.

Maja 1995. je uspostavljen prigradski železnički saobraćaj izgradnjom modernog železničkog čvora – podzemne stanice Vukov spomenik.

Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditPrint this pageEmail this to someone