Srpska akademija nauka i umetnosti

Pre Srpske kraljevske akademije postojalo je Društvo srpske slovesnosti i Srpsko učeno društvo. Društvo srpske slovesnosti je osnovano 31. maja 1842. godine, a 29. jula 1864. ustanovljeno je Srpsko učeno društvo, koje je, u stvari, bilo obnovljeno Društvo srpske slovesnosti.

Zakonom od 1. novembra 1886. godine osniva se Srpska kraljevska akademija kojoj pripadaju biblioteka, arhive, zbirke i imanje SUD. Srpska akademija nauka i umetnosti je od početka bila najviša naučna i prosvetna ustanova u Srbiji. Pod imenom Srpska kraljevska akademija postojala je od osnivanja 1886. do 1947, kad je promenila naziv u Srpska akademija nauka. Kasnije je ponovo preimenovana u Srpska akademija nauka i umetnosti SANU. Akademija je ustanovljena zakonom od 1. novembra 1886, koji je skupština izglasala, a kralj Milan Obrenović obnarodovao u Nišu. Ovaj zakon se zvao „Osnovni zakon Kraljevsko-srpske akademije” i njime je bilo određeno da prve akademike bira kralj, a da zatim akademici dalje sami biraju nove članove.

Prve akademike, njih 16 imenovao je kralj Milan 5. aprila 1887. Tada su postojala 4 odeljenja akademije, ili kako se to zvalo „stručne akademije” i svaka je na početku dobila po 4 redovna člana. Bili su to:

  • Akademija prirodnih nauka: Josif Pančić, Dimitrije Nešić, Jovan Žujović, Ljubomir Klerić
  • Akademija društvenih nauka: Čedomilj Mijatović, Milan Đ. Milićević, Ljubomir Kovačević, Panta Srećković
  • Akademija filosofskih nauka: Stojan Novaković, Milan Kujundžić, Svetislav Vulović, Svetomir Nikolajević
  • Akademija umetnosti: Ljubomir Nenadović, Matija Ban, Mihailo Valtrović, Davorin Jenko

Prvi predsednik bio je Josif Pančić, a sekretar Jovan Žujović.

Broj dopisnih članova bio je dvaput veći od broja redovnih članova. Sve članove birala je sama Akademija na osnovu obima rada i po ispravnosti, samostalnosti i savesnosti u radu. Zakonom o osnivanju S. K. A. N. pod njenu upravu potpala je Narodna biblioteka i Muzej srpskih zemalja. Od 1901 S. K. A. N. je vodila samo nadzor nad Bibliotekom, i od nje i uprave Muzeja dobijala godišnji izveštaj.

Nakon Josifa Pančića predsedničko mesto zauzeli su: Čedomilj Mijatović, M. Đ. Milićević, Jovan Mišković, Đorđe Nešić, Jovan Ristić, Sima Lozanić, Stojan Novaković, Jovan Žujović, Jovan Cvijić.

Posle punih 60 godina pod tim imenom Srpska kraljevska akademija menja ime zakonom od 30. juna 1947. godine. Pošto je promenjeno državno uređenje i nije više vladao kralj, akademija je jednostavno nazvana Srpska akademija nauka. Ovim zakonom promenjena je i struktura akademije, tako da umesto 4 stručne akademije postoje odeljenja kojih je bilo 6: prirodno matematičkih nauka, tehničkih nauka, medicinskih nauka, literature i jezika, a kasnije i jezika i književnosti, društvenih nauka i likovne i muzičke umetnosti. Akademija je od 1909. do 1952. bila smeštena u Brankovoj ulici broj 15. Ova zgrada je nažalost srušena 1963. godine.

Danas se ova najznačajnija institucija nauke i kulturne nalazi u reoprezentativnom zdanju neoklasicizma u Knez Mihajlovoj ulici u Beogradu.

Share on FacebookShare on TumblrTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedInPin on PinterestShare on RedditPrint this pageEmail this to someone

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *